Ֆայլերի փոխանակումը, վիրտուալ մեքենաների աշխատանքը և պահուստային պատճենումը (Backup) տարբեր տեսակի խնդիրներ են: Ահա թե ինչու NAS-ի և SAN-ի համեմատությունը չպետք է սկսվի միայն սկավառակների տարողությամբ կամ նախնական բյուջեով: Ճիշտ ընտրությունը կախված է նրանից, թե ինչ տեսակի տվյալներ է մշակում ընկերությունը, քանի օգտատեր և սերվեր են միաժամանակ օգտագործում պահոցը, և ինչ վնաս կհասցնի դրա աշխատանքի կանգը:

10–20 աշխատակից ունեցող գրասենյակի համար NAS-ը հաճախ գործնական և բավարար լուծում է: Վիրտուալացված ենթակառուցվածք, կրիտիկական տվյալների բազաներ և բարձր հասանելիության պահանջներ ունեցող կազմակերպության համար SAN-ը կարող է լինել լիովին արդարացված ներդրում: Տարբերությունը միայն տեխնոլոգիայի մեջ չէ — այն ազդում է ադմինիստրացման բարդության, ցանցային ճարտարապետության, ընդլայնման հնարավորությունների և ընդհանուր արժեքի (TCO) վրա:

NAS և SAN. ո՞րն է հիմնական տարբերությունը

NAS-ը (Network Attached Storage) ցանցին միացված ֆայլային պահոց է: Օգտատերերն ու սերվերները այն տեսնում են որպես հանրային թղթապանակ կամ ֆայլային ռեսուրս: Գործնականում NAS-ը սովորաբար աշխատում է SMB/CIFS կամ NFS արձանագրություններով և միանում է գոյություն ունեցող Ethernet ցանցին: Այս մոտեցումը պարզ է. ստեղծվում են թղթապանակներ, սահմանվում են հասանելիության իրավունքները, և աշխատակիցները կամ սերվերները սկսում են աշխատել ֆայլերի հետ:

SAN-ը (Storage Area Network) սերվերներին տրամադրում է բլոկային պահոց: Օպերացիոն համակարգը SAN-ից հատկացված ռեսուրսը ընկալում է որպես տեղական (Local) սկավառակ, չնայած այն ֆիզիկապես գտնվում է առանձին պահոցային համակարգում: SAN-ի համար օգտագործվում են Fibre Channel, iSCSI կամ NVMe over Fabrics արձանագրությունները: Այս ճարտարապետությունը հատկապես համապատասխանում է VMware, Hyper-V, տվյալների բազաներին և այն աշխատանքային ծանրաբեռնվածություններին, որոնք պահանջում են ցածր հապաղում (Latency) և կանխատեսելի IOPS:

Պարզ անալոգիայով՝ NAS-ը կազմակերպված ֆայլային արխիվ է, որտեղ օգտատերերն աշխատում են նախապես սահմանված կանոններով: SAN-ը սերվերներին հատկացված սկավառակային ռեսուրս է, որի ֆայլային համակարգը ղեկավարում է հենց սերվերը:

NAS-ի և SAN-ի համեմատությունն ըստ աշխատանքային ծանրաբեռնվածության

Ընտրության հիմնական հարցը չէ «որն է ավելի լավը»: Ճիշտ հարցն է. «որն է համապատասխանում մեր աշխատանքային ծանրաբեռնվածությանը առաջիկա 3–5 տարիների ընթացքում»:

NAS — ֆայլեր, համագործակցություն և պահուստավորում

NAS-ը հաճախ օպտիմալ է, երբ ընկերությանը անհրաժեշտ է կենտրոնացված ֆայլային պահոց, օրինակ՝ հաշվապահական փաստաթղթեր, պայմանագրեր, դիզայներական ֆայլեր, տեսաարխիվ, սկանավորված փաստաթղթեր և բաժինների ընդհանուր թղթապանակներ: Օգտատերերի մուտքը հեշտությամբ կառավարվում է Active Directory-ի կամ նույնականացման այլ համակարգերի միջոցով:

NAS-ը նաև հարմար է պահուստային պատճենման (Backup) համար: Սերվերներից, աշխատանքային կայաններից և SaaS հարթակներից արտահանված տվյալները կարող են գրանցվել առանձին NAS-ում, իսկ հետո պատճենվել երկրորդ տեղակայում կամ ամպային պահոց: Սակայն միայն մեկ NAS-ը լիարժեք պաշտպանություն չէ: RAID-ը պաշտպանում է սկավառակի խափանումից, բայց չի փոխարինում անկախ Backup ստրատեգիային՝ սխալների, Ransomware-ի կամ սարքավորման ֆիզիկական վնասվածքի դեպքում:

Ժամանակակից բիզնես-NAS-ը կարող է ունենալ մի քանի 1GbE կամ 10GbE պորտեր, SSD Cache, Snapshot-ներ, ռեպլիկացիա և վերծանում: Փոքր և միջին ընկերությունների համար այս ֆունկցիաները հաճախ բավարար են ֆայլային սերվերը և Backup պահոցը մեկ հարթակում միավորելու համար:

SAN — վիրտուալացում և տրանզակցիոն համակարգեր

SAN-ը նպատակահարմար է, երբ պահոցի արտադրողականությունը ուղղակիորեն որոշում է բիզնես հավելվածի հասանելիությունը: Օրինակներ են՝ ERP, SQL տվյալների բազաներ, CRM, 1C-ի խոշոր համակարգեր, վիրտուալ աշխատասեղաններ (VDI), տասնյակ վիրտուալ մեքենաներ և բարձր ծանրաբեռնվածություն ունեցող ներքին ծառայություններ:

SAN միջավայրում կարող եք օգտագործել երկու կոնտրոլեր, հոսթերի բազմակի միացումներ, կրկնօրինակված (Redundant) սվիչներ և Multipathing: Այս կոնֆիգուրացիայով մեկ մալուխի, ցանցային պորտի կամ կոնտրոլերի խափանումը ավտոմատ կերպով չի նշանակում ծառայության կանգ: Այս հուսալիությունը հատկապես կարևոր է կազմակերպությունների համար, որտեղ աշխատանքային ժամերին ERP-ի կամ հաշվապահական համակարգի կանգը հանգեցնում է գործառնական և ֆինանսական կորուստների:

Միևնույն ժամանակ, SAN-ն ինքնին չի երաշխավորում բարձր հասանելիություն (High Availability): Եթե վիրտուալացման հոսթն ունի միայն մեկ ցանցային քարտ, կամ iSCSI թրաֆիկն անցնում է նույն ծանրաբեռնված ցանցով, որտեղ օգտատերերի ամենօրյա թրաֆիկն է, համակարգի թույլ տեղը միևնույն է կմնա: SAN-ը պետք է ծրագրավորվի որպես ենթակառուցվածքի մաս, այլ ոչ թե որպես առանձնացված սարք:

Արտադրողականություն. տարողությունը միայն մեկ մետրիկա է

Պահոց ընտրելիս հաճախ համեմատում են տերաբայթերը, սակայն դա ցույց է տալիս միայն ծավալը: Բիզնես հավելվածների համար ավելի կարևոր են IOPS-ը, հապաղումը (Latency), ցանցի թողունակությունը և կոնտրոլերի հնարավորությունները:

Ֆայլերի արխիվի համար մեծ SATA HDD-ները հաճախ խնայողական ընտրություն են: Դրանք ապահովում են բարձր հաջորդական արագություն, ինչը լավ է մեծ ֆայլերի պատճենման և Backup խնդիրների համար: Սակայն տասնյակ փոքր ֆայլերի կամ տվյալների բազայի պատահական ընթերցման/գրանցման (Random I/O) գործողությունները HDD զանգվածում զգալիորեն դանդաղում են:

Վիրտուալ մեքենաների պահոցում փոքր, պատահական գործողությունները հաճախակի են: Նման դեպքերում SSD կամ All-Flash զանգվածը, ճիշտ ընտրված RAID մակարդակը և 10/25GbE ցանցը կարող են շատ ավելի կարևոր լինել, քան լրացուցիչ տերաբայթերը: RAID 10-ը հաճախ ավելի լավ է բարձր գրանցման ծանրաբեռնվածության համար, իսկ RAID 6-ը պաշտպանում է ավելի շատ սկավառակների վնասումից, թեև ազդում է գրանցման արտադրողականության և օգտագործելի տարողության վրա:

Չպետք է մոռանալ նաև ցանցի մասին: 1GbE միացումը տեսականորեն տալիս է մոտ 125 MB/s թողունակություն, իսկ իրական միջավայրում՝ ավելի քիչ: Մի քանի օգտատերերի, տեսաֆայլերի կամ Backup պատուհանի պայմաններում դա կարող է արագ սահմանափակում դառնալ: 10GbE NAS-ը կարող է նկատելիորեն բարելավել ֆայլային աշխատանքային ընթացքը, մինչդեռ SAN-ի համար հաճախ պահանջվում է առանձնացված iSCSI կամ Fibre Channel ցանց:

Արժեքը և ադմինիստրացման իրական գինը

NAS-ի նախնական արժեքը սովորաբար ցածր է: Հնարավոր է սկսել 4 կամ 8 սկավառականոց սարքով, սկավառակներն ավելացնել փուլ առ փուլ և օգտագործել գոյություն ունեցող Ethernet ենթակառուցվածքը: Այս մոդելը լավ է աշխատում այն ընկերությունում, որն ունի փոքր IT թիմ և չի ցանկանում կառավարել առանձին պահոցային ցանց:

SAN-ի բյուջեն չի ավարտվում միայն համակարգով: Պետք է հաշվի առնել կոնտրոլերների կրկնօրինակումը (Redundancy), HBA կամ արագ NIC քարտերը, Managed Switch-երը, օպտիկական մոդուլները, մալուխները, համապատասխան Rack տարածքը, UPS-ը և երբեմն լիցենզիաները: Fibre Channel միջավայրը, որպես կանոն, ավելի թանկ է, բայց ճիշտ կառուցված ենթակառուცվածքում տալիս է շատ կանխատեսելի արտադրողականություն: iSCSI-ն հաճախ ավելի մատչելի այլընտրանք է, թեև դրա համար անհրաժեշտ է ցանցի ճիշտ սեգմենտավորում և QoS քաղաքականություն:

Ադմինիստրացման ծախսերը նույնպես պետք է գնահատվեն: NAS-ի կառավարումը համեմատաբար պարզ է, սակայն օգտատիրոջ իրավունքների սխալ նշանակումը, Snapshot-ների անտեսումը կամ ոչ բավարար Backup քաղաքականությունը միևնույն է լուրջ ռիսկ են ստեղծում: SAN-ը պահանջում է ավելի բարձր տեխնիկական որակավորում՝ LUN-ների կառավարում, Zoning, Multipathing-ի կոնֆիգուրացիա, Firmware-ի համատեղելիության վերահսկում և արտադրողականության մշտական մոնիտորինգ:

Հասանելիություն, անվտանգություն և վերականգնում

Կրիտիկական պահոցը գնահատելիս օգտակար է տալ երեք անկախ հարց. ի՞նչ կպատահի սկավառակի վնասման դեպքում, ի՞նչ կպատահի սարքավորման վնասման դեպքում և ի՞նչ կպատահի տվյալների տրամաբանական ջնջման կամ Ransomware հարձակման ժամանակ: RAID-ը պատասխանում է առաջին հարցին: Երկրորդ դեպքի համար անհրաժեշտ են կրկնօրինակված կոնտրոլերներ, հոսանքի բլոկներ, ցանցային ուղիներ և, ըստ անհրաժեշտության, երկրորդ համակարգ: Երրորդ դեպքի ռիսկերը նվազեցնում են Snapshot-ները, անփոփոխ (Immutable) Backup-ները և վերականգնման կանոնավոր տեստավորումը:

NAS-ում և SAN-ում անհրաժեշտ է նվազագույն արտոնությունների პրինციպը: Ադմինիստրատիվ հաշիվները պետք է պաշտպանված լինեն բազմագործոն վավերացմամբ (MFA), որտեղ դա հնարավոր է; SMB հասանելիությունը չպետք է բաց լինի բոլոր օգտատերերի համար; Backup հաշիվը չպետք է ունենա ավելորդ ադմինիստրատիվ իրավունքներ: iSCSI թրաֆիկի համար հատկացված VLAN-ը կամ ֆիզիկապես առանձնացված ցանցը նվազեցնում է պատահական կոնֆլիկտների և չարտոնված մուտքի ռիսկը:

Ո՞ր ընտրությունն է համապատասխանում ձեր ընկերությանը

Գործնականում որոշումը հաճախ բաշխվում է այսպես. NAS-ը ռացիոնալ ընտրություն է, եթե հիմնական խնդիրն է ընդհանուր ֆայլերը, արխիվը, Backup-ը, մեդիա ֆայլերի փոխանակումը և օգտատերերի չափավոր քանակը: Այն նաև լավ մեկնարկային հարթակ է այն ընկերության համար, որը ապագայում ծրագրում է անցնել 10GbE ցանցի:

SAN-ը արդարացված է, եթե կազմակերպությունն արդեն օգտագործում է մի քանի վիրտուալացման հոսթեր, աշխատում է ծանրաբեռնված տվյալների բազաների հետ, պահանջում է նվազագույն Downtime կամ կարիք ունի արագ Failover-ի: Փոքր միջավայրում նույնպես կարող է անհրաժեշտ լինել SAN, եթե մեկ ժամվա կանգն ավելի թանկ արժե, քան ենթակառուცվածքի նախնական ներդրումը:

Գոյություն ունի նաև խառը մոդել: Օրինակ՝ SAN-ը կարող է սպասարկել վիրտուալ մեքենաները և տվյալների բազաները, ხოლო NAS-ը՝ օգտատերերի ֆայլերը, տեսաարխիվը և Backup պահոցը: Այս ճարտարապետությունը հաճախ նվազեցնում է թանկարժեք Block Storage-ի ծավալի պահանջը և կրիտիկական ռեսուրսը թողնում է միայն այն խնդիրների համար, որոնց այն իրականում անհրաժեշտ է:

Գնումից առաջ ֆիքսեք ընթացիկ տարողությունը, տարեկան աճը, պիկային ծանրաբեռնվածությունը, վերականգնման թույլատրելի ժամանակը և ցանցի առկա հնարավորությունները: Այս տվյալներով ընտրված պահոցը չի լինի ուղղակի սկավառակների զանգված — այն կդառնա ենթակառուცվածքի մաս, որին բիզնեսը վստահում է ամենօրյა աշխատանքում: